EFC Papers: Strefa euro a solidarność w gospodarce

Poziom integracji gospodarczej między poszczególnymi państwami można oszacować na podstawie wskaźników handlu miedzy nimi, stopnia zintegrowania rynków finansowych oraz rynku pracy. Ale solidarność gospodarcza jest czymś więcej, niż integracją gospodarczą. Państwa mogą być dobrze zintegrowane ekonomicznie, ale niesolidarne gospodarczo, na przykład w czasach kryzysu. Solidarne gospodarczo państwa powinny mieć podobne lub wspólne cele i poczucie odpowiedzialności zbiorowej. Nie istnieje indeks, który by mierzył solidarność gospodarczą, bo samo pojęcie jest złożone i nie ma uniwersalnej interpretacji. Ostatnie kilka lat pomocy w pobudzaniu greckiej gospodarki pokazuje, że kraje członkowskie Unii Europejskiej są tylko do pewnego stopnia solidarne i współodpowiedzialne, również finansowo, za wyniki gospodarcze krajów członkowskich. Wątpliwe jest, zwłaszcza po decyzji Wielkiej Brytanii o odejściu z Unii Europejskiej, wzmocnienie tej solidarności.

Euro-2

Europejska solidarność gospodarcza jest ściśle powiązana ze stopniem zintegrowania europejskich gospodarek. Bez integracji nie można mówić o solidarności. Przed 1999 rokiem wielu politykom wizja unii monetarnej wydawała się najlepszą i najprostszą drogą do zintegrowanej i solidarnej gospodarki europejskiej. Wymieniano wiele oczywistych zalet wprowadzenia strefy euro, takich jak mniejsze koszty transakcyjne czy eliminacja ryzyka walutowego. Zgodnie z teorią Roberta Mundella, największym zyskiem z wprowadzenia wspólnej waluty byłby znaczący wzrost w handlu między państwami, będącymi członkami unii monetarnej oraz (potencjalnie) zwiększona konkurencyjność firm, których ceny produktów łatwiej porównywać w jednej walucie[1]. Co ciekawe, współczynnik wzrostu handlu po stworzeniu strefy euro był o wiele niższy niż przewidywano ‒ prawdopodobnie z tego powodu, że gospodarki państw europejskich już dość dobrze się zintegrowały przed utworzeniem strefy euro[2] Wielu ekonomistów, między innymi Paul Krugman i Richard Baldwin twierdzi, że zyski, jakie strefa euro dała państwom członkowskim, były mniejsze niż koszty, które poniosła cała strefa[3].

Eurozone.svgRozważmy sprawę wstrząsów w europejskiej gospodarce. Dzięki zdecydowanym i uniwersalnym działaniom Europejskiego Banku Centralnego (EBC) w zakresie polityki monetarnej strefa euro potrafi mocno opierać się szokom symetrycznym, czyli takim, które mają wpływ na wszystkie europejskie gospodarki. Problem pojawia się, kiedy w jedną z europejskich gospodarek uderzy szok asymetryczny, czyli specyficzny dla danego kraju lub regionu. Grecja wciąż nie może wyjść z recesji z 2008 roku, w przeciwieństwie do większości europejskich gospodarek, które są już w następnej fazie cyklu biznesowego. Sytuacja jest o tyle trudna, że Grecja, jako członek strefy euro, nie ma autonomicznej polityki monetarnej i nie może samodzielnie ustabilizować sytuacji. Z kolei działania EBC, nakierowane na uniwersalną politykę monetarną Europy, są destrukcyjne dla gospodarki Grecji i uniemożliwiają jej wyjście z recesji. Teoria optymalnych obszarów walutowych pomaga porównywać zyski, jakie daje stworzenie unii monetarnej, z kosztami, które przynosi brak autonomicznej polityki monetarnej państw w przypadku szoków. Robert Mundell przestrzegał, że do dobrego funkcjonowania unii monetarnej potrzebny jest szczególnie wysoki poziom zintegrowania rynku pracy w obszarze wspólnej waluty.[4] W Europie natomiast pracownicy nie są skłonni do przeprowadzania się i podejmowania pracy w innym europejskim kraju, ze względu na więzy rodzinne, bariery językowe, kulturowe i prawne. Unia monetarna miała za zadanie wzmocnić solidarność gospodarczą w Europie, ale nie może poprawnie funkcjonować z powodu zbyt małej integracji rynku pracy i integracji fiskalnej[5]. Strefa euro okazała się pułapką, która de facto nie miała znaczącego wpływu na integrację gospodarczą. Z tej perspektywy solidarność gospodarcza, zależna od stopnia integracji ekonomicznej kontynentu, jest utopią.

Pozytywny wpływ strefy euro na integrację europejskich gospodarek jest znikomy, a zatem wpływ unii monetarnej na solidarność gospodarczą w Europie wątpliwy. Z analizy skutków wprowadzenia euro w gospodarkach europejskich wynika, że strefa euro nie jest jedynym właściwym sposobem zacieśniania więzi gospodarczych miedzy krajami Europy. Nie oznacza to jednak, że należy ją teraz porzucić i szukać nowego systemu. Warto natomiast rozważyć alternatywne rozwiązania, które można zastosować w obecnym stanie europejskiej gospodarki. Rozwijanie solidarności gospodarczej jest procesem i zawsze odnosi się do tego, co zostało osiągnięte wcześniej. Dlatego warto spojrzeć na zacieśnianie więzów politycznych i ekonomicznych w Europie, jak na problem z teorii agregacji zysków marginalnych. Korzyści wynikające z zastosowania teorii zysków marginalnych można najlepiej zaobserwować w sporcie[6]. Kiedy Dave Brailsford został menadżerem brytyjskiej drużyny kolarskiej, czekało go trudne zadanie. Żaden Brytyjczyk nie wygrał nigdy wyścigu Tour de France, a brytyjska reprezentacja nie miała żadnych spektakularnych sukcesów. Brailsford potraktował drużynę kolarską jak model biznesowy i postanowił w ciągu pięciu lat wynieść ją do czołówki kolarskiej na świecie. Jego plan był prosty. Skupił się na ulepszaniu każdego aspektu treningów kolarzy o przynajmniej 1%. Zdaniem Brailsforda te marginalne zmiany po zsumowaniu (zagregowaniu) powinny przynieść znaczący rezultat[7]. Zajął się optymalizacją, choćby minimalną, żywienia kolarzy, ich higieny snu, stroju na zawodach, wagi opon oraz ergonomiki siodełka. Wprowadzenie setek małych zmian przyczyniło się do tego, że w 2012 roku pierwszy Brytyjczyk wygrał Tour de France, a na igrzyskach w Londynie brytyjscy kolarze zdobyli aż 12 medali.

Metodę agregacji zysków marginalnych stosuje się w wielu dziedzinach, między innymi w ekonomii rozwoju, na przykład do optymalizacji pomocy dla krajów rozwijających się. Na wynik sportowy, podobnie jak na „wynik” integracji gospodarczej, wpływa bardzo wiele czynników. Może zamiast wprowadzać wielkie zmiany (niewątpliwie taką było stworzenie strefy euro) warto skupić się na tym, jak marginalnie usprawnić istniejące procesy tak, aby lepiej sprzyjały budowaniu solidarności gospodarczej w Europie. Jeśli skupimy się na takich aspektach, jak znoszenie barier na europejskim rynku pracy, poprawie funkcjonowania 81xof6409ctlEuropejskiego Banku Centralnego czy wzmocnieniu sektora bankowego, solidarność gospodarcza nie będzie utopią, ale stanie się szansą na zbudowanie silnej, konkurencyjnej gospodarki europejskiej i jednocześnie na zachowanie autonomii gospodarek narodowych. Krugman sugeruje także podwyższenie celu inflacyjnego w strefie euro. Pozwoli to Grecji czy Hiszpanii na szybsze nadrobienie strat w stosunku do krajów północnej Europy[8]. Naiwnością byłoby spodziewać się, że strefa euro rozwiąże problemy integracji gospodarczej w Europie. Warto zastanowić się nad tym, w jakich obszarach możemy choćby marginalnie przyczynić się do zwiększenia szans na zbudowanie solidarnej europejskiej gospodarki. Co więcej, te działania nie wykluczają krajów ze strefy euro czy spoza Unii Europejskiej. Wymagają jedynie woli współpracy ze strony rządów tych państw.

Warto zauważyć, że integracja gospodarcza państw europejskich jest dobra zarówno w strefie euro, jak i w krajach przygotowujących się do jego wprowadzenia. Powstaje pytanie: czy chcemy rozwijać solidarność gospodarczą i brać odpowiedzialność za kraje, takie jak Grecja, które przeżywają gospodarcze trudności? Stworzenie odpowiednich warunków do budowania solidarności gospodarczej jest możliwe, ale w dużej mierze zależy od strategicznych celów państw europejskich i partii nimi rządzących. Rok 2016 był pełen niespodzianek politycznych, ekonomicznych i społecznych. Trudno spodziewać się teraz wyraźnych sygnałów ze strony państw europejskich dotyczących strategicznych planów gospodarczych w Europie. Nie wiemy jeszcze, jaki kształt przybiorą umowy handlowe z Wielką Brytanią, jaki będzie wynik referendum w Szkocji oraz czy inne kraje Unii Europejskiej dokonają „exitów”. Wydaje się, że w tej sytuacji na dalszy plan schodzi budowanie solidarnej gospodarki w Europie. Przynajmniej do momentu, kiedy sytuacja polityczna się ustabilizuje i będzie znane stanowisko Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych na temat interakcji z gospodarką europejską.

[1] R. Mundell, A Theory of Optimum Currency Areas, American Economic Review Vol.51, 1961 r., s. 657-665.
[2] P. Krugman, Revenge of the Optimum Currency Area, NBER Macroeconomics Annual 2013, Vol.27 (1), s. 440.
[3] R, Baldwin, In or Out: Does it Make a Difference? An Evidence-based Analysis of the Trade Effects of the Euro, Centre for Economic Policy Research 2006 r., s. 87.
[4] R. Mundell, A Theory of Optimum Currency Areas, American Economic Review Vol.51., 1961 r., s. 657-665.
[5] P. Krugman, Revenge of the Optimum Currency Area, NBER Macroeconomics Annual 2013, Vol.27 (1), s. 443.
[6] M. Ciesielski, Metoda na medal. Ekonomia podpowiada, dlaczego brytyjscy kolarze wygrywają wszystko, forsal.pl (dostęp: 29.08.2016 r.).
[7] BBC Magazine, Viewpoint: Should we all be looking for marginal gains? (dostęp: 15.09.2015 r.). http://www.bbc.co.uk/news/magazine-34247629
[8] P. Krugman, Revenge of the Optimum Currency Area, NBER Macroeconomics Annual 2013, Vol.27 (1), s. 446-447.

***

Barbara Rola, The University of Edinburgh

Studiuje ekonomię na Uniwersytecie Edynburskim, w przyszłym roku będzie kontynuować studia na Uniwersytecie Pompeu Fabra w Barcelonie. Odbyła staże na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Ministerstwie Finansów, obecnie pracuje w sektorze IT. Pasjonuje się analizą danych i uważa, że to one opowiadają najciekawsze historie o świecie. Jako skarbnik Polskiego Stowarzyszenia w Edynburgu odpowiada za jego finanse i kontakt z partnerami, a jako ambasador programu Go4Poland promuje staże w Polsce wśród polskich studentów za granicą. Najlepsze wakacje w swoim życiu spędziła, ucząc angielskiego dzieci w górach Sierra Nevada oraz odnawiając średniowieczne budynki w Kordobie. Za działalność społeczną na uczelni otrzymała nagrodę Edinburgh Award.

fot. materiały prasowe

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s